Đêm nhảy lửa của người Pà Thẻn

HoangNhatLong

Đêm nhảy lửa của người Pà Thẻn

                               
Đăng nhập/Đăng ký mở rộng

Cácthanh niên Pà Thẻnnhảy thẳng vào đống lửa đangcháy to mà không hề bị bỏng. Păng păng păng... tiếng gõ đều đều củathanh tre trong tay thầy cúng mỗi lúc một thôi thúc... Một nguồn nănglượng nào đó nâng bổng người thanh niên nhảy bật lên bằng cả hai chânrồi lao vào giữa đống lửa cháy rừng rực và nhảy ra ngoài nguyên vẹntrong sự phấn khích tột độ của đám đông...

Nhàthầy cúng Sìn Láo Tả nằm trên sườn núi giữa thôn My Bắc (huyện QuangBình, tỉnh Hà Giang) vào một buổi chiều tà mưa bụi ẩm ướt và ảm đạmbỗng nhộn nhịp hẳn lên. Người lo củi lửa, người chuẩn bị con gà trốngđẹp mã có đôi chân vàng mượt. Một mình Sìn Láo Tả trong bộ trang phụcmàu đen chìm hẳn vào xó tối, mắt nhìn đăm đăm lặng lẽ.


Đêm của lửa


Trước mặt ônglà bàn thờ giữa hai gian nhà. Trên đó, “ma” đã được “làm nhà mới”: mộtbát nước lã, một thẻ hương... Mọi thứ đã sẵn sàng. Ông cử người đi loantin. Chẳng mấy chốc, cả làng tụ tập đông đủ. Những đôi mắt trẻ thơ mởto im lặng chờ đợi. Đám đàn bà con gái mặc váy áo ngày hội rực đỏ mộtgóc nhà, má hồng như trái đào tiên vì sức nóng của lửa. Đống lửa giữanhà bật ra những tiếng nổ nhỏ lách tách, bập bùng soi rõ hốc mắt và gòmá cao của thầy cúng.


Ông ngồi ở mộtđầu chiếc ghế dài và thấp, tay giơ cao, hai bàn tay nắm hai đầu thanhgỗ dài chừng 1m, chính giữa mỗi thanh gỗ là một cây đinh nhọn và có mộtsợi dây kim loại nối hai đầu thanh gỗ. Thầy cúng hạ tay. Phập. Cây đinhcắm ngập vào chiếc ghế dài, chia nó thành hai nửa: một nửa dành chothầy cúng, nửa kia dành cho người sẽ nhảy vào lửa.


19g30, tiếng rìrầm khi to khi nhỏ phát ra đều đều từ miệng thầy cúng đồng thời vớitiếng “tanh, tanh, tanh” từ que tre nhỏ ông gõ lên sợi dây kim loại.Sìn Tà Dũng, cháu nội thầy cúng, thì thầm: “Ông đang báo cáo tổ tiên vềcuộc vui chơi này, sau đó đi tìm thần lửa và thần nước để xin phép. Nếuhai thần đồng ý hợp tác với nhau thì có thể nhảy vào lửa. Nếu thầnkhông đồng ý, ông phải đi mời lại từ đầu”. Những người đàn ông trẻ tuổidần tụ lại xung quanh thầy cúng, mặt họ ngoảnh về phía đống lửa, đầy vẻphấn khích. Lửa cháy mỗi lúc một lớn, giọng thầy cúng gấp gáp, hối hả,tiếng “tanh tanh tanh” nhanh dần, hối thúc.


20g15, Làn VănViệt, 25 tuổi, có vẻ bị kích động. Anh ngồi lên nửa kia của chiếc ghế,đối diện với thầy cúng. Anh nhặt lấy một que tre và bắt đầu gõ lênthanh gỗ. Bảy phút sau, người Việt rung bần bật, người búng cao lênkhỏi ghế bằng cả hai chân y hệt cú nhảy của một con ếch rồi hạ xuống.Cứ thế năm, sáu lần, chiếc ghế không chịu nổi sức nặng, nứt làm đôi.Việt dừng lại, lắc đầu rồi rút lui. Thêm một vài người nữa thử ngồi lênghế, nhưng họ chỉ nhảy lên vài lần rồi dừng lại.


20g30, Phù VănVinh, 26 tuổi, tóc xoăn và nước da nâu bóng bỗng như thoát xác sau khigõ chưa đầy hai phút. Anh nhảy chồm lên cao và rồi, với đôi chân trần,lao vào giữa đống lửa nhẹ nhàng như một con vượn. Than đỏ bắn tóe lênnhư pháo hoa rực rỡ xung quanh Vinh. Tay anh rờ qua những hòn than nóngrẫy, chân nảy lên rồi hạ xuống. Khoảng hai lần như vậy, Vinh nhảy rangoài nằm lịm, chân tay duỗi thẳng đờ, kiệt sức.


Nối tiếp cúnhảy của Vinh, Phù Văn Dinh, 20 tuổi, lao vào đống lửa làm khói bốcnghi ngút. Dinh nhảy ra ngoài nghỉ một lát rồi tiếp tục nhảy vào, cứnhư vậy vài ba lần. Làn Văn Việt sau lần nhảy thứ nhất không thành, lầnthứ hai anh lao vào giữa đống lửa một cách ngoạn mục, than tro bao phủlấy Việt như một chiếc áo tơi.


21g, thầy cúngngừng gõ. Những người đàn ông thi nhau nhảy vào đống lửa như một bầyvượn đánh đu, có người nhảy quá cao, không may đầu va vào cột nhà kêubốp, ngã lăn ra đất rồi lập tức bật dậy cười tỉnh queo. Tro than văngtứ tung khiến mặt mũi ai nấy đen nhẻm. Khói và tro bốc mù mịt, trét đầylỗ mũi người xem. Không khí trở nên đặc quánh!


21g30, đống lửa tàn, cuộc nhảy lửa kết thúc. Dân làng My Bắc lục tục ra về, vẻ mặt vui tươi, thỏa mãn.


Phong tục vùng cao

Đăng nhập/Đăng ký mở rộng                           Nhữngngười muốn nhảy lửa chỉ việc cầm lấy một que tre, ngồi gõ đều vào chiếcđàn cúng bằng sắt của thầy mo Sìn Láo Tả một lúc là có hiện tượng“nhập” - họ bật tưng tưng tại chỗ như ếch. Nhưng có người chỉ bật thếlại thôi. Những người thật sự “nhập” được sau khi nhảy tại chỗ sẽ laora ngoài và tự nhiên nhảy vào đống lửa như có ai xui khiến.

Phù Văn Vinh đãtạm thời lại sức sau cú nhảy khơi mào. Anh mô tả: “Bây giờ mình rấtmệt, nhưng lúc ma nhập mình thấy nhẹ lắm. Không thấy lửa nóng, lửa chỉnhư đèn típ thôi”. Nhìn kỹ, những người nhảy vào lửa hoàn toàn nguyênvẹn, không bị bỏng hay cháy sém bất kỳ chỗ nào trên thân thể, tóc hayáo quần. Riêng Phù Văn Vinh bị bỏng nhẹ ở chân do một hòn than lọt vàotrong ống quần.


Không chỉ đànông Pà Thẻn mới có thể nhảy lửa, người dân tộc khác cũng có thể thamgia. Toàn, quê ở Hà Tây, cán bộ Phòng Giáo dục huyện Quang Bình, chiasẻ kinh nghiệm của anh hai năm trước: “Thoạt tiên thấy người ta nhảymình cũng muốn thử. Gõ một lúc, phải tâm niệm, tập trung chú ý vào ngọnlửa, tự nhiên thấy vào được. Lúc nhảy vào không thấy nóng, nhưng sau đómình bị mệt và đau người suốt mấy hôm nên bây giờ không dám nhảy”.


Phù Thị Thiên,cán bộ trẻ của Phòng Văn hóa huyện Quang Bình, giải thích về nguồn gốclễ nhảy lửa: Theo phong tục của người Pà Thẻn, lễ nhảy lửa được xem nhưmột trò chơi sau khi việc đồng áng, thu hoạch đã xong xuôi. Lễ này đượctổ chức vài ba lần trong năm vào khoảng thời gian từ 15-10 âm lịch đếnhết ngày rằm tháng giêng trên một bãi đất rộng, bằng phẳng, hoặc trongnhà thầy cúng.


Mỗi người thamgia lễ nhảy lửa đều đem củi tới góp vui. Người Pà Thẻn quan niệm lúcnày các “ma” đều tụ về nghỉ ngơi, bởi vậy việc gọi “ma” đến nhảy lửa dễdàng hơn. Chỉ có nam giới mới được tham gia nhảy lửa, còn phụ nữ thìkhông. Người Pà Thẻn tin rằng một khi nhảy vào lửa, phụ nữ sẽ nhảy nhótsuốt bảy ngày đêm không dừng lại được.


Phù Thị Thiênnói: Trong những năm gầy đây, lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn không cònvô tư như trước nữa vì sự viếng thăm không đúng cách của những vị kháchnước ngoài muốn tìm hiểu văn hóa Pà Thẻn. Trong khoảng mười năm qua,các đoàn nước ngoài đến thôn My Bắc nghiên cứu lễ nhảy lửa đã cho ngườidân ở đây một khoản tiền khiến họ hiểu lầm rằng mình được thuê đến nhảylửa.


Dần dà, ngườidân ở đây không còn tự nguyện góp gạo, củi, gà chung vui nữa mà chờđược trả tiền mới tổ chức lễ nhảy lửa. Vì tiền, có thầy cúng đã tổ chứcnhảy lửa “trái mùa” và “đem những vị thần linh của lễ nhảy lửa” ra khỏiquê hương mình, về tận tỉnh Hà Tây trình diễn theo “đặt hàng” của mộtvị chức sắc.

Lửa than khó bỏng?                          Tươngtự lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn, những vị pháp sư Ấn Độ đi chân trầntrên than hồng mà không bị bỏng chân. Tìm cách lý giải hiện tượng này,từ cuối những năm 1990, David Willey - nhà vật lý học ứng dụng, TrườngĐại học Pittsburgh (Mỹ) - đã đi chân trần trên than hồng nhiều lần cùngvới nhiều người khác sau khi tìm ra “bí mật” về tính truyền nhiệt kémcủa than củi.                          Ôngvà nhiều nhà khoa học khác đã chứng minh được rằng gỗ cứng và than củicó khả năng truyền dẫn nhiệt kém, thậm chí còn là chất cách nhiệt tốt,bằng chứng là người ta vẫn dùng gỗ làm quai nồi, cán chảo. Thêm nữa,lớp tro còn lại sau khi than được đốt hết cũng dẫn nhiệt rất kém, tự nókhông tỏa nhiệt. Nhiệt truyền dẫn chủ yếu do sự tiếp xúc, và đó là yếutố chính tạo nên hiện tượng đi trên than hồng. Khi người ta đi bộ trênthan hồng, mỗi bàn chân chỉ tiếp xúc với than xấp xỉ một giây, thờigian đó không đủ để chân bị bỏng.                          Theo một tài liệu lý giải về hiện tượng này, than hồng có thể đạt đến 700oC nhưng không làm bỏng chân người vì nó dẫn nhiệt rất kém. Phải mất hai giây tiếp xúc nó mới truyền sang bàn chân bạn 60oCvà bắt đầu nóng lên. Do đó nếu bạn bước nhanh chân trên than củi đỏ rựcsẽ không nguy hiểm. Nhưng kim loại thì khác. Kim loại có khả năngtruyền nhiệt nhiều hơn than củi gấp hàng ngàn lần. Nếu đi chân trầntrên những thanh sắt bị nung nóng, chắc chắn chân sẽ bị cháy xèo xèongay lập tức.

Theo Tuổi Trẻ