Nghĩa Lộ xưa và nay

Saokim999

[size=1.3em]hiềungười nhận xét, Nghĩa Lộ nay gấp mấy chục lần xưa. Chẳng dám so sánh xaxôi, xin bắt đầu từ năm 1990 với 4 nét cơ bản là “điện, đường, trường,trạm”.                                                                                                                                                                    

Chútnắng vàng cuối thu sót lại làm ánh lên tượng đài chiến thắng giữa lòngthị xã, Nhà bia lưu danh 408 liệt sỹ đã hy sinh anh dũng cho quê hương,đất nước nở hoa độc lập trong đó có liệt sỹ, nhạc sỹ Đinh Nhu - tác giảcủa bài hát nổi tiếng “Cùng nhau đi hùng binh”. Di tích Căng và ĐồnNghĩa Lộ như một minh chứng lịch sử khắc ghi hào khí đấu tranh cáchmạng của những con người đất Nghĩa anh hùng trong kháng chiến, năngđộng trong xây dựng quê hương mới.

Lịch sử hào hùng
Lịchsử Đảng bộ Nghĩa Lộ đã ghi: Năm 1944 thực dân Pháp kéo quân vào xâydựng Căng và Đồn Nghĩa Lộ để giam giữ tù chính trị chuyển từ căng BáVân (Thái Nguyên) về và lập mắt xích quan trọng trong hệ thống phòngthủ Sông Đà nuôi dưỡng cuộc chiến tranh xâm lược. Không ngăn được dòngthác cách mạng, ngày 17-3-1945, tù chính trị bị giam giữ tại đây nổidậy phá Căng. Bạo động không thành, 9 đồng chí bị thực dân Pháp bắnchết rồi chôn chung một hố trong đó có liệt sỹ, nhạc sỹ Đinh Nhu, 11người chạy thoát và trở thành lực lượng nòng cốt cho phong trào đấutranh sau này.
Đầutháng 10-1951, bộ đội chủ lực mở chiến dịch Lý Thường Kiệt tấn công đồnbốt Nghĩa Lộ nhưng không thành. Sau chiến dịch 1951, địch bố trí Phânkhu Nghĩa Lộ thành 2 cứ điểm là đồn Pú Trạng (Nghĩa Lộ đồi có 300 quân)và đồn Nghĩa Lộ (Nghĩa Lộ phố có 500 quân đồn trú) rất kiên cố. Mỗi cứđiểm có 1 đại bác 105mm, 5 súng cối 60 và 81 ly, nhiều trọng liên, đạiliên và trung liên. Hai cứ điểm lại gần nhau có thể chi viện cho nhaucả về hoả lực và sung lực đồng thời địch có thể chi viện quân dù rấttốt vì có sân bay.
Ngày13-10-1952, Đại đoàn quân Tiên Phong tiến vào giải phóng Nghĩa Lộ.Trung đoàn 88, 102 theo đường Đại Bục, Khau Vác vào vị trí xuất pháttấn công Nghĩa Lộ. Ba tiểu đoàn bộ binh 18, 19, 322 bao vây Nghĩa Lộ ởphía nam, phía bắc và chiếm lĩnh các vị trí cao ở các ngọn núi phíađông và bắc. Trước đó, Đại đội 86 và du kích các xã phục kích đánh quấyrối địch, chuẩn bị sẵn sàng lương thực, thực phẩm cho bộ đội và lựclượng dân công hoả tuyến sẵn sàng lên đường.
Sáng17-10-1952, toàn bộ lực lượng đã sẵn sàng trên trận địa. Các đơn vịcủa  Sư 312, 316 cũng đã tiến sát các đồn Sài Lương, Gia Hội, Tú Lệ, CaVịnh, Cửa Nhì để cùng nổ súng.
CụHoàng Đình Vị, 80 tuổi, tổ 1, phường Pú Trạng, nguyên là cán bộ Bưuđiện tỉnh Yên Bái điều vào Nghĩa Lộ năm 1948, kể lại: Cụ được lệnh dẫnmột đơn vị bộ đội vào đánh từ phía sau đồi Pú Trạng. 16h 17-10-1952, bộđội đã ém quân ở khu đồi Pú Lo, khu bản Tân, bản Ten và ngay chân Nhàmáy nước. Lúc đó, một tiểu đội địch xuống lấy nước đã bị ta bắt sốngtrong đó có cả lính Pháp, có tên còn đang cởi trần.
17h15phút ngày 17-10-1952, cối 120, 81, 57, ĐKZ, Bazoca của Trung đoàn 102đồng loạt dội vào trung tâm Nghĩa Lộ đồi (kế hoạch là đánh Nghĩa Lộ đồitrước, sau đó đánh Nghĩa Lộ phố trong một đêm). Các tiểu đoàn bộ binhđánh thọc sâu vào trong tiêu diệt toàn bộ Phân khu Nghĩa Lộ với gần 400tên địch, bắt sống 177 tên trong đó có thiếu tá (quan tư) Tia-ri-ôngchỉ huy Phân khu.
3hsáng 18-10-1952, Trung đoàn 88 nổ súng đánh vào Nghĩa Lộ phố đến 8hsáng 45 tên bị tiêu diệt, 235 tên bị bắt, trong đó có tên đại úy Bác-bechỉ huy đội tăng viện, thu 2 khẩu đại bác 105mm, toàn bộ lực lượng địchở Nghĩa Lộ đồn bị tiêu diệt. Đêm 18-10 quân ta tiếp tục tấn công vị tríCửa Nhì, diệt và bắt gần 150 tên địch.
Gópphần làm nên chiến thắng, quân và dân Nghĩa Lộ đã tự nguyện ủng hộ 250tấn gạo và hàng chục con trâu, bò, lợn đồng thời bất chấp nguy hiểm chechở giúp đỡ bộ đội chiến đấu. Nhiều người con trên mọi miền Tổ quốc vàtrên quê hương Nghĩa Lộ đã anh dũng hy sinh mà tên tuổi mãi mãi lưudanh. Chiến thắng giải phóng Nghĩa Lộ 1952 đập tan mắt xích quan trọng,mở toang cánh cửa thế chiến lược phòng thủ Sông Đà mở đường giải phónghoàn toàn vùng Tây Bắc.
Ghi nhận những chiến công và đóng góp củaquân và dân Nghĩa Lộ trong cuộc kháng chiến chống thực dân pháp xâmlược, ngày 3-11-2004, Chủ tịch nước Trần Đức Anh đã ký Quyết định826/QĐ/CTN phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dâncho nhân dân và lực lượng vũ trang thị trấn Nghĩa Lộ, nay là thị xãNghĩa Lộ.
Tự hào đi lên
Nhiềungười nhận xét, Nghĩa Lộ nay gấp mấy chục lần xưa. Chẳng dám so sánh xaxôi, xin bắt đầu từ năm 1990 với 4 nét cơ bản là “điện, đường, trường,trạm”.
Ông Đặng NamCát, năm nay đã 72 tuổi, nguyên Trưởng đài Truyền thanh từ năm 1983 -1993, kể rằng: Thời tôi, dân Nghĩa Lộ vẫn thường nói “Điện ông Trâm,tăng âm ông Cát” (ông Cát là Trưởng Đài Truyền thanh, ông Trâm là Trạmtrưởng Trạm Thủy nông quản lý Thủy điện Nậm Tăng). Thời ấy chưa có điệnlưới quốc gia, duy nhất có Nhà máy Thủy điện 19/5 ở Pú Trạng bây giờ vàThủy điện Nậm Tăng thắp sáng cho khu thị trấn Nghĩa Lộ và dùng cho Đàichạy tăng âm nên hai ông “độc quyền” về điện và đài.
Cònnhớ mùa Giải bóng đá thế giới năm 1990, cả Nghĩa Lộ chỉ có Trạm Thủynông ông Trâm là có điện và một chiếc ti vi Nep-tuyn, muốn xem phảithay nhau xoay cần ăng ten, vậy mà cả thị trấn cách đèn pin đổ xô đếnxem như đi hội. Bây giờ hoàng hôn chưa kịp buông xuống thì đèn điện đãlung linh toả sáng đến từng ngõ xóm, bản làng, sóng phát thanh - truyềnhình phủ kín cả vùng Mường Lò. Trung bình mỗi tháng Nghĩa Lộ tiêu thụhơn 1,5 triệu kwh điện, doanh thu tiền điện một năm hơn 18 tỷ đồng.
Lạivề đường. Trước năm 1995 duy nhất có hơn 1km từ cầu Thia đến Bến xekhách là đường được rải đá, còn lại toàn đường đất và đá cuội, nắngnhuộm bụi đỏ mưa bùn ngập đường, cưỡi chiếc xe đạp Thống Nhất mới đổilợn cho cửa hàng thương nghiệp chưa được ba ngày thì ốc đĩa, ốc tanh đãrụng sạch, xe khách chạy ra Yên Bái mất gần ngày. Mùa mưa lũ, Nghĩa Lộtrở thành ốc đảo vì ô tô không đi qua được ngầm ngòi Thia. Hôm nay từYên Bái vào Nghĩa Lộ chỉ hai giờ đồng hồ, cầu Thia, cầu Nung liền mộtdải huyết mạch, ô tô xe máy nối đuôi nhau trên 129km đường lớn, đườngnhỏ ôm lấy Nghĩa Lộ như những dải lụa mềm, dạo quanh phố phường đấtkhông bén quần.

                               
Đăng nhập/Đăng ký mở rộng

Đường vào Nghĩa Lộ bên cánh đồng Mường Lò thẳng cánh cò bay.
(Ảnh: Thanh Miền)

Nóivề trường. Thế hệ 7x đổ về trước còn nhớ rõ, Nghĩa Lộ duy nhất chỉ cómột trường phổ thông cơ sở cấp I - II và trường cấp III, học trò trêndưới 300 em chưa bằng một phường bây giờ. Một em đỗ đại học xôn xao cảthị trấn. Hôm nay, 7/7 xã phường đều có trường ở ba cấp học, THPT cóđến 4 trường với hơn 6.000 học sinh, lại có cả trung tâm dạy nghề nữa,vậy chẳng gấp đến cả 20 lần xưa!
Nóivề trạm. Nghĩa Lộ xưa chỉ có một bệnh viện cỡ hai chục giường bệnh, dânbản ốm đâu là ngả lợn, gà, trâu, bò cúng “Giàng” cứu, đau bụng đi muaviên thuốc cũng khó, vậy mà qua hơn chục năm, xã, phường nào cũng đềucó trạm y tế với trên 40 cán bộ y tế, mỗi trạm có một bác sỹ, 6/7 trạmy tế đã đạt chuẩn quốc gia. Bệnh viện Đa khoa Nghĩa Lộ trở thành bệnhviện tuyến 2 khám chữa bệnh cho toàn dân vùng phía tây của tỉnh với 200giường bệnh, mỗi năm khám chữa bệnh cho hàng chục ngàn lượt bệnh nhân.Ấy là chưa nói đến chi nhánh của Bệnh viện Hữu Nghị 103 và Trung tâm Ytế thị xã.
Trải quanhững thay đổi của lịch sử. Nghĩa Lộ từ chỗ là trung tâm kinh tế -chính trị của châu Văn Chấn, của tỉnh Nghĩa Lộ, của huyện Văn Chấn rồigiờ là thị xã miền Tây của tỉnh, ở bất cứ thời kỳ nào, Nghĩa Lộ cũngđều thể hiện vai trò trung tâm đối với sự nghiệp chung của địa phương.
Từkhi được tái lập năm 1995 theo Nghị định 31/CP của Chính phủ, giai đoạn1996 - 2000 thị xã đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 10,6%/năm.Đến năm 2000, tỷ trọng công nghiệp và xây dựng đã chiếm 24,3%, thươngmại - dịch vụ 55%, nông lâm nghiệp 20,7%. Thu nhập trên một ha đất canhtác đạt 27 triệu đồng. Đến giai đoạn 2001 - 2005, tốc độ tăng trưởngkinh tế đạt trung bình 11,3%/năm; thu nhập bình quân tăng 1,6 lần sovới năm 2000. Bình quân 3 năm 2006, 2007, 2008 tăng trưởng GDP đạt trên14%, năm 2008 GDP bình quân đầu người đạt 7,8 triệu đồng.

                               
Đăng nhập/Đăng ký mở rộng

Khu di tích lịch sử văn hóa Căng Đồn - Nghĩa Lộ trong những ngày lễ lớn của dân tộc. (Ảnh: Hoàng Nhâm)

Nhữngcon số ấy đã tạo cho phố núi Nghĩa Lộ một diện mạo mới, từ chợ MườngLò, các cửa hàng, cửa hiệu dọc các tuyến đường từ cầu Thia đến đườngĐiện Biên, đường Thanh Niên, Phạm Ngũ Lão, Nguyễn Thị Minh Khai... đãhình thành các phố thương mại sầm uất của một đô thị đang trên đà pháttriển.
Nghĩa Lộ ngày ấy, sục sôi khí thế hào hùng cách mạng - NghĩaLộ hôm nay khoác một tấm áo mới với vẻ đẹp hoành tráng của một đô thịđang trên đà phát triển mà vẫn giữ được bản sắc rất riêng của văn hóaTây Bắc.

Mạc Khải

nhoc_iu

mình ở NL từ bé đến giờ mà cũng đã thấy NL giờ thay đổi nhìu lắm rùi.iu NL lắm

2huyettinh

Thay đổi từng ngày, con người càng thay đổi
vì chúng ta già đi bọn trẻ lớn lên
thế là thay đổi

                               
Đăng nhập/Đăng ký mở rộng