“Nữ tướng” cưỡi khủng long Mozilla

nghialo

“Nữ tướng” cưỡi                                                 khủng long Mozilla

Khi phát biểu trong các buổi hội thảo,                                                 Mitchell Baker luôn làm cho cử tọa ngạc nhiên vì mái tóc                                                 ngộ nghĩnh của bà: một bên cắt ngắn như nam giới, một                                                 bên để dài che tai, lại nhuộm màu đỏ hung trông như đuôi                                                 cáo trong biểu tượng của trình duyệt Firefox. Tuy nhiên,                                                 ai cũng hiểu đó là sự thể hiện cá tính mạnh mẽ của người                                                 lãnh đạo Tổ chức Mozilla (Mozilla Foundation), người                                                 từng được tạp chí TIME xem là một trong những nhà tư                                                 tưởng của Web.

- Cúc cu! Xin chào! Tuần qua bọn tớ đã "chế                                                 biến" được nhiều thứ.                                                 - Làm bếp hả? Làm được món gì, nói nghe coi.                                                 - Thôi nghiêm túc đi. Các cậu làm đến đâu rồi?

Đó là những lời trao đổi trong một cuộc họp                                                 hàng tuần của những người tình nguyện tham gia vào việc                                                 phát triển trình duyệt Firefox. Cuộc họp được tổ chức                                                 dưới dạng diễn đàn trên mạng, bất cứ ai quan tâm đến                                                 "hậu trường" của Firefox đều có thể theo dõi và đóng góp                                                 ý kiến. Không giống các công ty phần mềm thương mại,                                                 việc xây dựng phần mềm ở Mozilla thể hiện sinh động tinh                                                 thần nguồn mở, không có gì bí mật.

Đăng nhập/Đăng ký mở rộng                                                 Mitchell Baker

Phát biểu của những người dự họp có khi                                                 hùng hồn hoặc "sát phạt", cũng có khi khôi hài, trớt                                                 quớt. Không ít ý kiến than phiền về tình trạng mất trật                                                 tự của cuộc họp qua mạng, đề nghị Mozilla phải có chương                                                 trình huấn luyện phép ứng xử khi tham gia dự án nguồn mở                                                 cho những người tình nguyện. Ai đó "hiến kế":

- Có lẽ chúng ta nên thiết lập những nhóm                                                 nhỏ hơn, tự tập hợp, tự quản lý.                                                 - Có thể chúng tôi sẽ thuê thêm người làm việc ở đây,                                                 đóng vai trò hạt nhân của các nhóm.

Ý kiến ngược vừa nêu là của Mitchell Baker,                                                 chủ tịch Tổ chức Mozilla.

Mỗi khi có dự định tuyển dụng, Baker luôn                                                 cân nhắc vì bà hiểu rõ rằng việc thuê người làm việc tại                                                 trụ sở của Mozilla để điều phối hoạt động của các nhóm                                                 tình nguyện hoàn toàn không đơn giản. Cộng đồng nguồn mở                                                 có "tôn ti trật tự" khắt khe. Chỉ những người có tài                                                 năng lập trình, tự khẳng định được mình trong công việc                                                 thực tế và có khả năng động viên, thuyết phục mới có thể                                                 tập hợp những người tình nguyện. Quản lý theo kiểu mệnh                                                 lệnh chắc chắn dẫn đến... "rã đám".

Với phần lớn nhân lực của Mozilla là những                                                 người tình nguyện, không hưởng lương, Mozilla không thể                                                 phát triển nếu không có hệ thống quản lý thích hợp. Sản                                                 phẩm của Mozilla tuy miễn phí nhưng có ảnh hưởng đến                                                 hàng trăm triệu người (riêng trình duyệt Firefox có được                                                 330 triệu người dùng toàn thế giới, tính đến cuối tháng                                                 11/2009) và cần được nâng cấp kịp thời, thường xuyên.

Mozilla không thể có được hệ thống quản lý                                                 thích hợp nếu không có... Baker, một phụ nữ không còn                                                 trẻ, lại không phải là "dân kỹ thuật".

Baker vốn là một luật sư. Năm 1998, Baker                                                 làm việc cho Công ty Netscape Communications, phụ trách                                                 các vấn đề pháp lý. Sản phẩm chính của Netscape lúc đó                                                 là bộ phần mềm Netscape Communicator, chủ yếu gồm một                                                 trình duyệt và một trình thư tín. Sau bốn năm chiếm ưu                                                 thế tuyệt đối trên Web, trình duyệt Netscape bắt đầu                                                 thất thế khi trình duyệt Internet Explorer (IE) của                                                 Microsofti được cung cấp miễn phí cho mọi người dùng                                                 Windows. Netscape bị đẩy dần đến bờ vực.

Từng nghiên cứu những khía cạnh pháp lý của                                                 phần mềm tự do, Baker đề nghị những người lãnh đạo                                                 Netscape công khai mã nguồn trình duyệt Netscape như một                                                 cách lưu giữ những thành tựu của mình. Về việc này, bà                                                 giải thích đơn giản: "Cha tôi thường nói rằng khi gặp                                                 khó khăn, hãy tìm cách tốt nhất để thoát ra và đi tiếp".

Trước khi sáp nhập vào tập đoàn AOL,                                                 Netscape thành lập Mozilla. Mozilla hoạt động với tư                                                 cách tổ chức phi lợi nhuận và có quyền phát triển mã                                                 nguồn của sản phẩm Netscape Communicator. Một số nhân                                                 viên của Netscape được chuyển qua Mozilla, do Netscape                                                 trả lương.

Dù biết rõ Mozilla có thể không tồn tại                                                 được lâu, Baker vẫn chấp thuận lời đề nghị của Netscape                                                 về chức vụ điều hành Mozilla. Chính Baker soạn thảo các                                                 văn bản pháp lý liên quan đến mã nguồn do Mozilla quản                                                 lý, tạo nên "thỏa ước Mozilla" (có nhiều khác biệt so                                                 với thỏa ước phần mềm tự do GPL do Richard Stallman khởi                                                 xướng).

Khi trở thành chủ nhân của Netscape, AOL                                                 cắt nguồn tài trợ cho Mozilla. Không có lương, hầu hết                                                 nhân viên của Mozilla rời bỏ công việc. Baker vẫn tiếp                                                 tục làm việc không lương, cố gắng duy trì "cuộc sống                                                 thoi thóp" của Mozilla và tích cực tìm nguồn tài trợ                                                 mới. Bà gửi thư cho nhiều công ty, tổ chức, nêu rõ rằng                                                 thế giới cần có một trình duyệt nguồn mở, nhằm thực thi                                                 các chuẩn mở, ngăn chặn sự thao túng nền tảng của Web,                                                 ngăn chặn sự khuếch trương công nghệ có tính tư hữu,                                                 khép kín, hướng đến lợi ích của riêng Microsoft.

Lời kêu gọi của Baker dần dần được nhiều cá                                                 nhân, tổ chức và công ty hưởng ứng. Các công ty IBM, Sun                                                 Microsystems và Red Hat đồng ý tài trợ cho Mozilla dưới                                                 nhiều hình thức, cử nhiều nhân viên tham gia vào các dự                                                 án nguồn mở của Mozilla.

Trong thời kỳ đầu, Mozilla tiếp nối công                                                 việc của Netscape, xây dựng một bộ phần mềm nguồn mở                                                 nhiều chức năng gồm trình duyệt, trình thư tín và cả                                                 công cụ thiết kế Web. Bộ phần mềm Mozilla không thu hút                                                 được nhiều người dùng. Hầu như không ai cần đến trình                                                 duyệt Mozilla khi đã có sẵn IE.

Vào năm 2002, trong khi Mozilla tập trung                                                 phát triển bộ phần mềm chẳng-mấy-ai-cần, hai lập trình                                                 viên tập sự tại Mozilla, Blake Ross và David Hyatt làm                                                 công việc ngược ngạo: "tháo dỡ" trình duyệt Mozilla nặng                                                 nề để "lắp ráp" một trình duyệt chân phương, thử xem                                                 trình duyệt mới chạy nhanh đến mức nào. Dự án bên lề của                                                 Ross và Hyatt dần dần lôi cuốn nhiều người tham gia,                                                 hình thành nên trình duyệt Phoenix, sau đổi tên thành                                                 Firefox.

Đó cũng là thời gian trình duyệt IE bắt đầu                                                 bộc lộ nhiều nhược điểm nghiêm trọng. Trong cuộc chiến                                                 với Netscape, để chứng tỏ IE vượt trội, để thu hút giới                                                 lập trình Web, Microsoft xây dựng IE sao cho phần mềm                                                 gắn với trang Web có thể tiếp cận "gan ruột" của hệ điều                                                 hành Windows. Điều này khiến người dùng IE dễ dàng bị                                                 quấy nhiễu, bị tấn công bởi phần mềm độc hại. Baker                                                 nhanh chóng nhận ra rằng Mozilla có thể giương cao "ngọn                                                 cờ" mới: xây dựng trình duyệt an toàn cho người dùng. Bà                                                 đặt niềm tin vào Firefox, thuê người tổ chức chiến dịch                                                 quảng bá rầm rộ cho Firefox.

Thành công vang dội của Firefox đem đến                                                 nguồn thu dồi dào cho Mozilla. Với việc đặt ô tìm kiếm                                                 của Google vào trình duyệt Firefox, Mozilla được Google                                                 chi trả hàng năm một khoản tiền lớn (gần 100 triệu USD).                                                 Tiền bạc giải quyết nhiều vấn đề của Mozilla nhưng cũng                                                 tạo ra nguy cơ, có thể làm hỏng mối quan hệ của Mozilla                                                 với cộng đồng những người tình nguyện. Hiểu rõ điều đó,                                                 Baker tách rời bộ phận kinh doanh, lập nên Công ty                                                 Mozilla (Mozilla Corporation) với nhiệm vụ rõ ràng: kiếm                                                 tiền và tài trợ cho Tổ chức Mozilla. Chỉ có uy tín của                                                 Baker mới khiến cộng đồng Mozilla tin tưởng vào tính                                                 thỏa đáng và trung thực của việc chi tiêu tiền bạc tại                                                 Mozilla.

Không chỉ thận trọng trong việc chi tiêu,                                                 Baker luôn ngăn chặn xu hướng khép kín của những người                                                 quản lý ở Mozilla, công khai mọi hoạt động của Mozilla                                                 với cộng đồng.

Không chỉ giải quyết vụ việc đời thường                                                 trong Mozilla, Baker luôn nghĩ đến mục tiêu, phương                                                 hướng của Mozilla.

Đăng nhập/Đăng ký mở rộng                                                 "Người cưỡi Khủng long Mozilla"

Tại Hội thảo Web 2.0 Expo 2008, Baker đọc                                                 một báo cáo quan trọng: "Mở ra thời đại Web di động"                                                 (Opening the Mobile Web). Nhận định rằng việc sử dụng                                                 Internet trên thiết bị di động là xu hướng lớn, Baker cổ                                                 vũ cho việc xây dựng các trình duyệt Web di động dựa                                                 trên chuẩn mở. Baker giương cao "ngọn cờ" mới của                                                 Mozilla: trình duyệt Web di động cần trở thành nền tảng                                                 của mọi phần mềm ứng dụng trên thiết bị di động, tương                                                 tự như xu hướng đang diễn ra trên máy tính cá nhân.

Tuy nhiên, đối với thiết bị di động, tình                                                 trạng cát cứ về công nghệ ngày càng tăng. Các nhà sản                                                 xuất thiết bị xem trọng việc tạo ra nền tảng công nghệ                                                 đặc thù, hơn là thỏa thuận và tuân theo chuẩn mở phổ                                                 biến. Với thành công rực rỡ của các thiết bị iPhone và                                                 iPod Touch, Apple tiếp tục áp dụng "chiến lược khép kín"                                                 cho máy tính bảng iPad, thiết bị di động mới gần giống                                                 như máy tính cá nhân nhưng do Apple kiểm soát hoàn toàn                                                 về phần mềm (chỉ chạy những phần mềm do Apple lựa chọn).                                                 Apple mong muốn những phần mềm dùng công nghệ đặc thù                                                 của mình sẽ quyết định phần lớn việc sử dụng Internet,                                                 chứ không phải trình duyệt Web di động. Chiến lược của                                                 Apple thúc đẩy việc "rào giậu, ngăn sân" trở thành... xu                                                 hướng lớn (thu hút cả những thiết bị di động dùng hệ                                                 điều hành nguồn mở như Android).

Điều mà Baker trăn trở, lo ngại dần dần                                                 hiển hiện. Mozilla khó thấy được tương lai của mình trên                                                 thiết bị di động. Tính tư hữu lại đe dọa Internet.

Nhân viên Mozilla thường gọi đùa Baker là                                                 "Người cưỡi Khủng long" (Lizard Wrangler), do cảm hứng                                                 từ biểu tượng "khủng long răng nhọn" của Mozilla. Baker                                                 rất tự hào về biệt danh "dữ dằn" này. John Lily - giám                                                 đốc điều hành Công ty Mozilla - gọi Baker là "Lương tâm                                                 của Mozilla". Đó mới chính là danh hiệu xứng đáng dành                                                 cho bà.

AN NHIÊN