Hàng ngàn lao động phổ thông "mù tịt" về nghề

Mr.s2

Chồng chéo trong quản lý, đầu tư thiếu hiệu quả dẫn đến hàng năm, có hàng trăm nghìn học sinh (HS) tốt nghiệp THCS và THPT "bước" vào thị trường lao động không qua đào tạo gây lãng phí lớn. Nguyên nhân, bài toán phân luồng đến nay vẫn chưa có lời giải...

"[color="Red"]Phân luồng" và "khơi nguồn" đều tắc!

Bộ GD-ĐT vừa có thống kê số học sinh tốt nghiệp THCS không tham gia học THPT lên đến 500.000. Tỷ lệ HS không tốt nghiệp THPT hàng năm khoảng 200.000, chưa tính số HS không vào được các trường ĐH, CĐ. Như vậy, những đối tượng này phân luồng vào hệ thống các trường đào tạo nghề như thế nào?

- Mỗi năm, các trường TCCN chỉ có thể tuyển được khoảng 30.000 HS tốt nghiệp THCS. Lý do HS tốt nghiệp THCS không muốn vào học trong các cơ sở đào tạo TCCN vì: nhận thức của người dân và xã hội không muốn cho con em mình vào học nghề quá sớm và hầu hết đều mong muốn cho con được học xong THPT rồi học gì sau này sẽ hay.

Cơ sở vật chất của các trường TCCN rất thiếu thốn, khó có điều kiện mở rộng quy mô. Bên cạnh đó, tính liên thông trong hệ thống giáo dục giữa dạy nghề với giáo dục ĐH còn hạn chế đã ảnh hưởng đến tâm lý lo ngại không được học lên cao khi theo con đường giáo dục nghề nghiệp.

Thêm nữa, việc phân luồng mới chỉ dừng lại ở chủ trương mà chưa cụ thể hóa thành chính sách và cơ chế khuyến khích người học và các cơ sở đào tạo để tuyển những đối tượng này. Sự phức tạp, chồng chéo trong quản lý nhà nước về dạy nghề cộng với công tác tư vấn hướng nghiệp chưa tốt đã ảnh hưởng đến việc “phân luồng” và “khơi luồng” HS tốt nghiệp THCS vào học TCCN hoặc học nghề.Cũng nhiều ý kiến cho rằng, khâu liên thông hiện nay còn nhiều vấn đề chưa rõ. Để chủ trương triển khai hiệu quả thì các quy định chính sách giữa các đơn vị chức năng phải có sự liên thông. Thế nhưng, liên thông vẫn đến nay vẫn chưa...thông đã khiến thí sinh không mặn mà với hệ thống các trường đào tạo nghề.
- Liên thông trong giáo dục có thể hiểu là sự công nhận và miễn trừ cho người học những nội dung mà người học đã được học trong quá khứ, để rút ngắn thời gian đào tạo, không phải học lại những gì đã học và có thành tích đạt yêu cầu.Về quy định đào tạo liên thông Bộ GD-ĐT đã ban hành. Tuy nhiên, còn có những rào cản do chưa có sự thống nhất về chuẩn đào tạo trong mỗi ngành nghề ở các trình độ, tuyển sinh, do chưa có sự định nghĩa rõ ràng, minh bạch về khung trình độ trong giáo dục nghề nghiệp gồm dạy nghề sơ cấp, trung cấp, CĐ nghề và TCCN; Kiểm định chất lượng chưa có cơ sở để đảm bảo kết quả học tập được đánh giá tin cậy, để có thể miễn trừ. Sự chia cắt cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục đã là nguyên nhân cơ bản bản ảnh hưởng đến việc thực hiện liên thông trong một hệ thống giáo dục đáng ra là thống nhất.

[color="Red"]Quá nhiều vướng mắc...

Đã có nhiều cuộc họp giữa Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội (Bộ LĐ-TB&XH) và Bộ GD-ĐT tìm hướng tháo gỡ những vướng mắc trong khâu quản lý để đào tạo nghề hiệu quả hơn. Nhưng xem ra càng bàn thảo vấn đề càng trở nên rối rắm?
- Chúng tôi cố gắng phối hợp với Bộ LĐ-TB&XH để giải quyết những vấn đề về giáo dục nghề nghiệp nhưng còn nhiều vướng mắc, khó giải quyết do nhiều nguyên nhân khác nhau. Hiện hai Bộ đang phối hợp triển khai công tác đào tạo theo nhu cầu xã hội, xây dựng đề cương dự án đào tạo giáo viên dạy nghề và TCCN... Tuy nhiên, để làm cho giáo dục nghề nghiệp hiệu quả hơn còn nhiều vướng mắc lắm.Sự thiếu thống nhất về trình độ trong giáo dục nghề nghiệp và cả giáo dục ĐH (trung cấp nghề và TCCN, CĐ nghề và CĐ “không” nghề..) sẽ không thể quy hoạch đào tạo nguồn nhân lực do hệ thống đào tạo không tương thích với tín hiệu “cầu” trong thị trường lao động với 3 loại trình độ trong cơ cấu là: sơ -trung-cao mà không có sự phân biệt "anh" này là nghề mà "anh" kia “không phải là nghề”....
Hàng năm có nhiều trăm nghìn HS tốt nghiệp THCS và THPT phải được đào tạo nghề nghiệp, ngoài ra còn hàng triệu người cần cả học chữ và học nghề ở cả đô thị lẫn nông thôn, nhưng sự phân tán trong quản lý dẫn đến sự phân tán trong nguồn lực, đầu tư thiếu hiệu quả đã không đáp ứng được nhu cầu này.Đơn cử một quận, huyện có ít nhất 3 trung tâm là trung tâm GDTX, trung tâm giáo dục Kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp, trung tâm dạy nghề, đó là chưa kể đến trung tâm Giới thiệu việc làm đều tham gia dạy nghề với các nguồn kinh phí chia theo 2 kênh thuộc 2 Sở GD-ĐT và LĐ TB&XH, nhưng việc dạy chữ chỉ diễn ra ở trung tâm GDTX, giữa học chữ và học nghề tách rời nhau vừa lãng phí vừa làm khổ người học, nơi có thầy giáo thì thiếu trang bị dạy học (trung tâm GDTX), nơi có trang thiết bị như trung tâm dạy nghề thì lại thiếu đội ngũ... Nếu hình thành một trường trung cấp trên cơ sở sáp nhập 3 cơ sở lại thì hiệu quả đào tạo nghề cao hơn!?
Kết quả là hàng ngàn HS không được tư vấn để đi vào những ngả rẽ khác ngoài con đường vào ĐH? Trong khi đó hệ thống các trường TCCN tiếp tục mở rộng quy mô, nhưng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu về quy mô và chất lượng đào tạo?Trong 10 năm trở lại đây quy mô phát triển giáo dục TCCN đã tăng lên 3,36 lần, dạy nghề tăng lên 3,85 lần, không kể hàng triệu người được đào tạo ngắn hạn khác.Trong khi đó, đầu tư theo chương trình mục tiêu cho TCCN tăng từ 25 tỷ năm 2001 đến 50 tỷ năm 2008, dạy nghề tăng lên từ 90 tỷ năm 2001 và tăng đến 1000 tỷ vào năm 2008 (chưa kể dự án 121 triệu USD trong 10 năm nay), đủ thấy việc tăng quy mô đào tạo TCCN gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều trường TCCN, CĐ, ĐH tham gia đào tạo nghề hàng trăm nghìn người một năm, nhưng hầu như các trường này không được sự đầu tư từ chương trình Tăng cường năng lực đào tạo nghề do Bộ LĐTB&XH quản lý trong nhiều năm qua(?).Đầu tư cho TCCN thấp, học phí thấp, nguồn lực sử dụng thiếu hiệu quả cho giáo dục nghề nghiệp nên mở rộng quy mô và đòi hỏi tăng chất lượng là điều không tưởng.

[color="Red"]Bỏ tư duy cát cứ, thiếu quan điểm hệ thống?

Như ông phân tích, sự phân tán trong quản lý là nguyên nhân khiến giáo dục nghề nghiệp không nâng lên được. Vậy nên quy về một đầu mối quản lý đào tạo nghề gồm cả TCCN và CĐ nghề?

- Theo ý kiến cá nhân tôi và nhiều chuyên gia quốc tế và trong nước về đào tạo nghề nghiệp, nếu 10 năm qua công tác dạy nghề đã tốt hơn về phương diện tăng quy mô, mạng lưới các cơ sở dạy nghề thì ngày nay cần làm cho nó tốt hơn, chất lượng và hiệu quả hơn nữa trên cơ sở chỉ còn một cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp.

Với nguồn lực đầu tư cho đào tạo nghề to lớn như vậy và với một bộ máy tương đối đồ sộ của Tổng cục dạy nghề, trong điều kiện nền kinh tế liên tục tăng trưởng 10 năm qua thì dù ở cơ quan nào quản lý nhà nước về giáo dục nào cũng đều có thể tạo ra sự phát triển cả, vấn đề là sự phát triển phải trả bằng cái giá như thế nào mà thôi. Chúng ta không thể chỉ tập trung phát triển dạy nghề mà “hy sinh” sự phát triển của TCCN vốn tồn tại trên 50 năm qua do cái “bánh ngân sách chung” không thể nở to ra mãi được.

Để việc giáo dục nghề nghiệp không lãng phí, thậm chí cung ứng nhân lực đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường lao động, theo ông về quản lý nhà nước cần có những chính sách cụ thể như thế nào?

Đào tạo nghề nghiệp đang đứng trước những thách thức rất lớn vừa lo phải đáp ứng quy mô, vừa lo phải đảm bảo chất lượng trong điều kiện nguồn lực thiếu, quản lý yếu kém, thiết nghĩ người trong cuộc cần gạt bỏ tư duy cục bộ, cát cứ, thiếu quan điểm hệ thống...rất cần hợp tác và sẻ chia để đất nước mau chóng có được nguồn nhân lực chất lượng.

Để nâng tỷ lệ lao động được đào tạo kỹ năng, cần một số chính sách sau: Tăng cường nâng cao nhận thức. Đổi mới công tác quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp, thống nhất các trình độ trong giáo dục nghề nghiệp. Thống nhất cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp càng sớm càng tốt để vận hành hệ thống theo cơ chế thị trường một cách hiệu quả.

Hình thành trung tâm dự báo và thông tin thị trường lao động. Chuẩn bị đầy đủ đội ngũ giáo viên về số lượng và chất lượng để có điều kiện mở rộng quy mô mà vẫn đảm bảo chất lượng, hiệu quả đào tạo nghề nghiệp.

Đổi mới tài chính về đào tạo nghề, xác định những lĩnh vực cần tập trung nguồn lực đào tạo nhân lực kỹ năng, đồng thời vừa huy động nguồn lực thông qua nguồn học phí. Nhà nước cần đầu tư đào tạo nghề mạnh hơn cho những vùng kinh tế khó khăn như Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây nam bộ, Nam trung bộ, miền Trung..., đặc biệt, chú trọng đào tạo nghề cho nông dân. Chuyển mạnh đào tạo nghề theo hợp đồng đào tạo gắn với số lượng, chất lượng, thu nhập và việc làm để phân bổ tài chính.

Hình thành cơ chế, thúc đẩy xã hội hóa công tác đào tạo nghề, tuân thủ nguyên tắc kinh tế trong đào tạo nghề nghiệp, khuyến khích thành phần kinh tế tư nhân tham gia đào tạo nghề trong cả lĩnh vực kinh tế chính thức và phi chính thức.

Hình thành hệ thống các chuẩn đào tạo và tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo theo chuẩn năng lực nghề nghiệp hoặc chuẩn kỹ năng nghề). Bên cạnh đó sớm triển khai việc cấp chứng chỉ hành nghề trên cơ sở đáp ứng tiêu chuẩn năng lực nghề trong một số lĩnh vực dịch vụ như khách sạn, nhà hàng, chế biến – kinh doanh thực phẩm... Tiến hành kiểm định chất lượng đào tạo nghề.